در یک دستاورد علمی و فناورانه، برای نخستینبار در جنوب و جنوبغرب کشور، رادیوداروی FAP-2286 با کاربرد ترانوستیک (تشخیص + درمان) در مرکز سیکلوترون بیمارستان کوثر شیراز با موفقیت تولید شد. این رادیودارو به عنوان نسل جدید داروهای هدفمند در تصویربرداری و درمان سرطانهای پیشرفته بهکار میرود و نویدبخش تحولی در آینده پزشکی هستهای کشور است.
در مصاحبهای با دکتر ناصر محتوینژاد، متخصص و مسئول فنی داروسازی هسته ای ، روند علمی و کاربردی این پروژه در سه گام مهم شرح داده شد:
۱. منشأ فکری و ایدهپردازی تولید رادیودارو
«بدن ما و بسیاری از تومورها، بهویژه تومورهای دسموپلاستیک، از بافت پیوندی یا استرومای غنی تشکیل شدهاند. در این بافتها، گیرندهای به نام Fibroblast Activation Protein (FAP) به وفور بیان میشود که عضو خانواده گلیکوپروتئینهای سرین پروتئاز و دیپپتیدیلپپتیداز نوع ۴ است.»
بر همین اساس، طراحی رادیودارویی که بتواند به این گیرنده متصل شود، میتواند در تشخیص و درمان هدفمند تومورها بسیار مؤثر باشد. از جمله تومورهایی که هدف مناسبی برای این دارو بهشمار میروند، میتوان به سرطانهای لوزالمعده، مری، معده، پستان، سر و گردن و تومورهای مغزی اشاره کرد.
۲. معرفی دارو - FAP-2286
در ادامه این گفتگو، دکتر محتوینژاد ویژگیهای فنی و کلینیکی داروی تولید شده را چنین توصیف کردند:
«رادیوداروی تولید شده با نام FAP-2286 ساختاری پپتیدی و زیستتخریبپذیر دارد و با بدن انسان سازگاری بالایی دارد. این دارو بدون عوارض جانبی قابل توجه، در دوزهای بسیار پایین (نانوگرم) تزریق میشود و هم برای تصویربرداری و هم درمان کاربرد دارد.»
FAP-2286 قابلیت اتصال به دو ایزوتوپ را دارد:
• گالیوم-۶۸ برای تصویربرداری تشخیصی
• لوتشیوم-۱۷۷ برای درمان هدفمند تومورها
بنابراین این دارو نوعی رادیوداروی ترانوستیک محسوب میشود که قابلیت همزمان تشخیص و درمان را داراست.
این متخصص داروسازی هسته ای افزودند:
«در مرکز سیکلوترون بیمارستان کوثر، این دارو با خلوص بیش از ۹۹.۹٪ تولید شد و تحت آزمایشهای کنترل کیفی دقیق مطابق با استانداردهای اروپا و آمریکا قرار گرفت. نخستین کاربرد بالینی آن نیز به صورت آزمایشی روی یکی از بیماران انجام شد و بازخورد بسیار مثبت تیم پزشکی هستهای را در پی داشت.»
۳. مقایسه علمی با داروی گلد استاندارد FDG
در بخش پایانی گفتگو، آقای دکتر این داروی جدید را با رایجترین داروی تصویربرداری یعنی FDG مقایسه کرده و گفتند:
FDG آنالوگ گلوکز است و تنها برای تشخیص کاربرد دارد، اما FAP-2286 علاوه بر تشخیص، برای درمان نیز قابل استفاده است.
بیمار پیش از تزریق FDG باید آمادگیهایی مانند ناشتا بودن، کنترل قند خون و… را رعایت کند، اما FAP-2286 نیاز به آمادگی قبلی ندارد.
FDG در مغز بهطور طبیعی جذب بالایی دارد و تصویربرداری از مغز را دچار چالش میکند، ولی FAP-2286 فقط در صورت وجود تومور در مغز جذب میشود و برای تومورهای مغزی مناسبتر است.
تنها محدویت فعلی و قابل رفع رادیودارو FAP2286 تولیدی این مرکز نسبت به FDG ، تعداد دوز ۱۰ بیمار در هر نوبت تولید می باشد.
افتخار ملی
با تولید موفق این دارو، بیمارستان کوثر شیراز به نخستین مرکز تولید رادیوداروی FAP-2286 در جنوب و جنوبغرب کشور تبدیل شده است؛ افتخاری ارزشمند که نشان از توانمندی علمی، فنی و دارویی متخصصان کشور دارد و گامی بلند در مسیر تشخیص و درمان هدفمند سرطانها محسوب میشود.
