آلزایمر چیست؟ علائم، مراحل، علت و روش‌های تشخیص آلزایمر

آلزایمر چیست؟

آلزایمر بیماری تخریب کننده سلول های بافت خاکستری مغز است

شایع ترین بیماری های اختلال اعصاب بوده و با مرگ سلول های عصبی، از دست رفتن ارتباطات و در نتیجه کوچک تر شدن مغز باعث ایجاد فراموشی و حتی سایر آسیب های مغزی می شود.

راه حل های مؤثر برای رفتار با این بیماران

• به جای توجه به رفتار نا مطلوب این بیمار به احساسات بیمار که باعث این رفتار میشود توجه کنید.

• رفتار تکراری بیمار را به فعالیت مبدل کنید

• صبور باشید و به آرامی با وی رفتار کنید.

• پاسخ بیمار را بدهید.

• بیمار را به کاری مشغول کنید.

علائم اولیه آلزایمر

در این نوع زوال عقل، اختلال حافظه به تدریج پیشرفت کرده و در یک هشتم افراد بالای 65 سال دیده می شود.

علائم هشدار دهنده  مثل تغییر ناگهانی در حافظه و رفتار، اختلال در توانایی قضاوت، فراموش کردن نکات ساده و یا اعمال عادی در زندگی، اختلال در گفتار، نقص در حافظه کوتاه مدت، زیاد سوال پرسیدن در نتیجه ی ناتوانی در درک بعضی مسائل، سخت بودن یاد آوری کلمات و … .

 سطوح مختلف بیماری آلزایمر، علائم و سیر پیشرفت آن

به طور کلی پیشرفت این بیماری به سه سطح اولیه، میانی و نهایی تقسیم بندی می شود که هر کدام بازه ی زمانی مخصوص به خود را دارند. سطح اولیه یا خفیف بین 2 تا 4 سال ،سطح میانه یا متوسط بین 2 تا 10 سال و سطح نهایی یا شدید بین 1 تا 3 سال طول می کشد.

تقسیم بندی های جزئی تر این سطوح متنوع بوده و هیچ روش مشخصی به عنوان معیار وجود ندارد اما طبق یکی از این روش ها سیر پیشرفت آلزایمر به هفت سطح تقسیم شده است.

·         سطح اول: بیماری آلزایمر تحت بالینی

در این مورد هنوز بیماری ایجاد نشده و ممکن است بیمار به علت مسائلی مثل سابقه ی خوانوادگی در خطر آن باشد. ممکن است سال ها طول بکشد و در طی این مدت فرد مستقل بوده و علائم مورد توجهی نشان نمی دهد.

 ·         سطح دوم: فراموشی بسیار خفیف و در حد نرمال

فرد اختلال بسیار خفیف و در حد نرمال داشته و معمولا در حالت عادی در افراد بالای 65 سال دیده می شود. این نوع فراموشی طبیعی بوده و سیر طبیعی زوال عقل در نتیجه ی افزایش سن است. اما این زوال عقل در افراد مبتلا به آلزایمر سریع تر از افراد سالم طی می شود. معمولا علائمی که در این مرحله مشاهده می شود اختلالی در کار و فعالیت اجتماعی افراد و عمر باقی مانده آنها ایجاد نمی کند. به طور مثال علائمی مثل فراموش کردن اسامی و محل قرار دادن اجسام در این مرحله اتفاق می افتد که معمولا توسط اطرافیان و خود شخص نادیده گرفته می شود.

 ·         سطح سوم: فراموشی خفیف

این سطح به طور معمول 7 سال طول می کشد و در طول این مدت کم‌کم علائم واضح تر خواهند شد. علائمی مثل گم شدن در مسیر های آشنا، فراموش کردن اسامی، اختلال در حافظه ی کوتاه مدت و یاد گرفتن مهارت های جدید، گم کردن اشیا یا قرار دادن آنها در مکان های اشتباه و کاهش تمرکز. علی رغم داشتن چنین علائمی معمولا افراد سعی در انکار آن داشته و کم‌کم خلق و خوی عصبی پیدا می کنند. این افراد برای بهتر اداره کردن شرایط به کمک مشاور و پزشک نیاز دارند.

·         سطح چهارم: آلزایمر خفیف

در این سطح آلزایمر کم‌کم قابل تشخیص شده و حدودا دو سال طول می کشد. فرد در کار های روزانه ی خود با مشکل مواجه شده و علائم و حتی انکار کردن شرایطش بارز تر می شود. پزشک با دنبال کردن علائمی مثل کاهش آگاهی از حوادث اخیر، فراموش کردن گذشته، مشکل در اداره کردن امور اقتصادی و ناتوانی در شمردن برعکس از 100 با کم کردن عدد7 بیمار را ارزیابی می کند. در این سطح بیمار تا حدی می تواند مسئولیت خود را بر عهده گیرد اما برای بعضی مسائل خصوصا مسائل مالی به کمک نیاز دارد.

 ·         سطح پنجم: زوال عقل متوسط

بیمار در این مرحله نیاز به مراقبت و حمایت از طرف اطرافیان دارد، در غیر این صورت عصبی و شکاک می شود.  او می تواند نام خود و اطرافیان نزدیک را به خاطر آورد اما در مواردی مثل آدرس، آب و هوا و حوادث فراموشکار می شود. همچنین با این که هنوز از لحاظ توانایی حفظ بهداشت و غذا خوردن مشکلی ندارد اما ممکن است در تشخیص آب و هوا مشکل پیدا کرده و لباس نامناسبی برای بیرون رفتن انتخاب کند.

 ·         سطح ششم: آلزایمر متوسط رو به شدید

این مرحله علائم واضح و آزار دهنده ای  دارد از جمله ناتوانی در انتخاب و یا حتی پوشیدن لباس، ناتوانی در حمام رفتن و حفظ سلامت دهان و دندان، کثیف کردن دستشویی و از دست دادن کنترل مثانه و روده. همچنین فرد علاوه بر نشان دادن چنین علائمی حافظه اش ضعیف تر می شود و یا حتی احساس تنهایی، شرم، بی قراری، ناامیدی و شک می کند.

 ·         سطح هفتم: آلزایمر شدید

آخرین مرحله ی آلزایمر در این سطح است که کم‌کم ارتباطات بیمار با دنیای اطراف کم می شود به قدری که نه تنها توانایی صحبت کردن و فهمیدن بقیه را ندارد بلکه کنترل ماهیچه های صورت و گردن برایش مشکل است. حرکت بدنسفت، محکم و دردناک است و حتی ممکن است رفلکس های نوزادان مثل مکیدن را نشان دهد. بیمار در خوردن و حرکت کردن مشکل پیدا کرده و در مواردی کاملا توانایی حرکتش را از دست می دهد. این افراد تا قبل از مرگ کاملا وابسته به اطرافیان هست.

 چه فاکتور هایی می توانند طول عمر بیماران آلزایمری را تحت تاثیر قرار دهند؟

• جنسیت: زنان به طور متوسط بعد از تشخیص بیماری بیشتر از مردان عمر می کنند.

• شدت علائم: به طور مثال کسانی که به شدت سیستم عصبی حرکتی آنها تخریب شده باشد کمتر عمر می کنند.

• مشکلات سیستم عصبی: هر چه اختلالات مغزی و نخاعی در فرد بیشتر باشد طول عمرش هم کمتر است.

• سایر بیماری ها: بیماری هایی مثل مشکلات قلبی و یا دیابت طول عمر بیماران آلزایمری را کمتر خواهند کرد

 چگونه می توان ریسک بروز آلزایمر را کاهش داد؟

علت اصلی ایجاد این بیماری نامشخص بوده و همین عامل باعث شده است که نتوان راه حل دقیقی برای پیشگیری از آن در نظر گرفت. اما به طور کلی دنبال کردن سبک زندگی سالم و دوری کردن از ریسک فاکتور های آلزایمر می تواند به شما برای کاهش ریسک ابتلا کمک کند.

به نقل از مجله ی NHS کار هایی که برای پیشگیری می توان انجام داد شامل موارد زیر است:

• سیگار نکشیدن

• به حداقل رساندن مصرف الکل

• داشتن رژیم سالم و متوازن، که روزانه شامل حداقل پنج بخش میوه و سبزیجات باشد

• حداقل 150 دقیقه در هفته ورزش هوازی با شدت متوسط( مثل دوچرخه سواری و یا دو سریع)، یا هر چقدر که می توانید

• اطمینان پیدا کردن از این که فشار خون شما با تست های معمول چک و کنترل می شود

• اگر که دیابت دارید مطمئن شوید که رژیم غذایی درستی داشته و داروهایتان را مصرف می کنید

چه زمانی باید برای آلزایمر به پزشک مراجعه کرد؟

هر فراموشی‌ای به معنی ابتلا به آلزایمر نیست. با افزایش سن ممکن است گاهی بعضی اطلاعات یا اتفاقات فراموش شوند، اما زمانی که این فراموشی‌ها بیشتر از حد معمول شوند و در زندگی روزمره فرد اختلال ایجاد کنند، بهتر است موضوع جدی گرفته شود و برای بررسی علت آن به پزشک مراجعه شود.

فراموش کردن مکرر اتفاقات و صحبت‌های اخیر، پرسیدن یک سؤال چندین بار، گم کردن وسایل و ناتوانی در پیدا کردن آن‌ها، گم شدن در مسیرهای آشنا، پیدا نکردن کلمات مناسب هنگام صحبت کردن یا دشواری در انجام کارهایی که فرد قبلاً به‌راحتی انجام می‌داده، از جمله نشانه‌هایی هستند که نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. تغییرات محسوس در رفتار، خلق‌وخو یا شخصیت فرد نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد.

مراجعه به پزشک در مراحل اولیه، به شناسایی علت مشکلات حافظه کمک می‌کند. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی بیماری‌ها، شرایط جسمی یا حتی بعضی داروها می‌توانند علائمی شبیه اختلالات شناختی ایجاد کنند. در صورت تشخیص آلزایمر نیز، شناسایی زودهنگام بیماری فرصت بیشتری برای شروع مراقبت‌های مناسب و برنامه‌ریزی برای ادامه درمان فراهم می‌کند.

روش تشخیص آلزایمر

تشخیص آلزایمر با یک آزمایش مشخص و به‌تنهایی انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا علائم و روند تغییرات ایجادشده را بررسی می‌کند و سپس با توجه به شرایط فرد، معاینات و آزمایش‌های لازم را برای مشخص شدن علت اختلال حافظه و شناخت درخواست می‌کند.

فرآیند تشخیص ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• بررسی علائم و سابقه پزشکی: پزشک درباره زمان شروع مشکلات حافظه، نحوه پیشرفت علائم، تغییرات رفتاری و میزان تأثیر آن‌ها بر فعالیت‌های روزمره سؤال می‌کند. اطلاعاتی که اعضای خانواده یا افراد نزدیک بیمار ارائه می‌کنند نیز می‌تواند در این مرحله مفید باشد.

• ارزیابی حافظه و عملکردهای شناختی: با استفاده از آزمون‌های شناختی، توانایی‌هایی مانند حافظه، توجه، تمرکز، زبان، حل مسئله و سایر عملکردهای ذهنی بررسی می‌شود.

• آزمایش‌های آزمایشگاهی: در صورت نیاز، آزمایش خون و سایر بررسی‌های پزشکی برای شناسایی بیماری‌ها یا عواملی که ممکن است باعث ایجاد مشکلات حافظه و اختلال شناختی شده باشند، انجام می‌شود.

• تصویربرداری از مغز: پزشک ممکن است با توجه به علائم و شرایط بیمار، انجام MRI یا CT مغز را توصیه کند. این بررسی‌ها می‌توانند به ارزیابی ساختار مغز و شناسایی یا رد برخی علل دیگر اختلالات شناختی کمک کنند.

• بررسی نشانگرهای زیستی آلزایمر: در برخی بیماران و در صورت نیاز، آزمایش‌های تخصصی‌تری برای بررسی نشانگرهای مرتبط با بیماری آلزایمر انجام می‌شود. این بررسی‌ها می‌توانند شامل آزمایش مایع مغزی نخاعی، تصویربرداری‌های تخصصی مانند PET آمیلوئید یا تاو و برخی آزمایش‌های خونی باشند. انتخاب این روش‌ها به شرایط بیمار و نظر پزشک متخصص بستگی دارد.

نکته: انجام PET آمیلوئید یا تاو برای تمام افرادی که دچار فراموشی هستند ضروری نیست. پزشک با توجه به وضعیت بیمار و اینکه نتیجه آزمایش تا چه اندازه می‌تواند به تشخیص یا انتخاب روش درمان کمک کند، درباره انجام آن تصمیم می‌گیرد.

درمان و کنترل بیماری آلزایمر

آلزایمر یک بیماری پیشرونده است و در حال حاضر درمانی که بتواند بیماری را به‌طور کامل برطرف کند وجود ندارد. با این حال، روش‌های مختلفی برای کنترل علائم، حفظ توانایی‌های فرد و کمک به بهبود کیفیت زندگی وجود دارد. برخی درمان‌های جدید نیز در بیماران واجد شرایط، بخش‌هایی از روند زیستی بیماری را هدف قرار می‌دهند.

روش درمان برای همه بیماران یکسان نیست و با توجه به مرحله بیماری، وضعیت جسمی و شناختی فرد، علائم و سایر شرایط پزشکی انتخاب می‌شود. پزشک ممکن است داروهایی را برای کنترل علائم شناختی تجویز کند و در برخی بیماران واجد شرایط، درمان‌های جدیدتر و هدفمند مرتبط با پاتولوژی آمیلوئید را نیز در نظر بگیرد.

کنترل آلزایمر فقط به دارو محدود نمی‌شود. داشتن یک برنامه منظم روزانه، فعالیت بدنی متناسب با توانایی فرد، خواب کافی، تغذیه مناسب، حفظ ارتباط با خانواده و اطرافیان و فراهم کردن محیطی امن می‌تواند به مدیریت بهتر بیماری کمک کند.

در طول بیماری ممکن است مشکلاتی مانند اختلال خواب، اضطراب، افسردگی، بی‌قراری یا تغییرات رفتاری نیز ایجاد شود. این علائم باید توسط پزشک بررسی شوند تا علت آن‌ها مشخص شده و مناسب‌ترین روش برای کنترلشان انتخاب شود.

پیگیری منظم پزشکی نیز بخش مهمی از مراقبت از بیمار مبتلا به آلزایمر است. با پیشرفت بیماری، نیازهای فرد ممکن است تغییر کند و لازم است برنامه درمانی و مراقبتی متناسب با شرایط جدید بیمار بازبینی شود.